The wartime girls.

Vrouwen in de Tweede Wereldoorlog

-Clare Hollingworth (10 oktober 1911- 10 januari 2017 )

De Britse journalist die het uitbreken van de oorlog aanschouwde…

 “Ik kende de gevaren. Je kon overal heen met T en T; ofwel typewriter en een tandenborstel, meer was niet nodig.”

Clare Hollingworth by Alison Mutler

Clare Hollingworth by Alison Mutler

Interesse voor de oorlog werd de kleine Clare Hollingworth met de paplepel ingegeven. Ze zag het levenslicht op 10 oktober 1911 in Knighton in het graafschap Leicester, slechts enkele jaren voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Na de oorlog nam haar vader vanuit het Engelse Shepshed, waar ze ondertussen op een boerderij woonden, zijn dochter mee naar de slagvelden in België en Frankrijk. Daar vertelde hij uitgebreid over de strijd, die aan zoveel jonge mannen het leven had gekost. Hierdoor raakte Clare enorm gefascineerd door oorlogsvoering, met name door de vraag wie de strijd kon winnen en dat leidde ertoe dat ze later –na haar studie Slavische talen –ging werken als oorlogscorrespondente. Net als veel andere journalisten in de jaren dertig voelde ze aan dat een nieuwe oorlog onvermijdelijk was. In 1936 was Clare samen met haar eerste man in Polen. Daar hielpen ze samen Joodse en linkse politieke vluchtelingen uit Sudetenland, die op de vlucht waren geslagen voor het opkomend nationaalsocialisme. Haar voorgevoel leek bevestigd, toen in 1939 Sudetenland definitief geannexeerd werd door nazi-Duitsland. Tijdens haar bezoek aan Engeland aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog, ontmoette ze redacteur Arthur Wilson. Hij had belangstelling voor haar vanwege haar expertise over Polen en hij vroeg haar om te gaan schrijven voor zijn krant the Daily Telegraph. Ze stemde toe en keerde terug naar Polen. Nauwelijks een week later was ze ooggetuige van een belangrijk moment in de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog, zo niet het belangrijkste moment: de inval in Polen in 1939…

Ooggetuige

De Britse consul-generaal in de Poolse stad Katowice, John Anthony Thwaites, was een oude vriend van Clare en van tijd tot tijd bezocht ze hem op de Britse ambassade. Toen ze deze keer Thwaites bezocht, merkte ze dat de grens met Duitsland was gesloten, behalve voor Duitse militaire voertuigen die met vlaggen gemarkeerd waren. Clare wilde weten hoe de situatie in Duitsland was en vroeg aan de consul-generaal of zij zijn auto mocht lenen, maar voor hij toestemming gaf, vroeg Thwaites eerst waar ze heen wilde. Onomwonden gaf Clare toe naar Duitsland te willen. De consul-generaal had zijn twijfels of ze wel de waarheid sprak, maar stemde tot haar opluchting toch toe.
De Duitse grenswachters waren enigszins verrast toen ze de vlag van het Verenigd Koninkrijk zagen wapperen op de wagen, niettemin lieten ze Clare gewoon doorgaan. Over de grens stopte ze om aspirine en witte wijn te kopen en andere dingen, die in Polen niet verkrijgbaar waren. Daarna reed ze terug langs een vallei, waar een groot jute scherm geplaatst was, zodat er niet in het dal gekeken kon worden. Plotseling was daar een grote windvlaag, die het doek van zijn plaats blies en Clare keek recht in de vallei. Tot haar schrik zag ze grote aantallen tanks staan, die opgesteld stonden met slechts één doel, namelijk de invasie in Polen…Verontrust en opgewonden keerde ze terug naar Katowice.
Bij thuiskomst bedankte ze de consul voor het lenen van de auto. Opnieuw vroeg hij belangstellend naar het doel van haar reis en wederom antwoordde Clare dat ze naar Duitsland was geweest. Thwaites beschouwde haar antwoord als een grap, die hij echter niet kon waarderen, maar Clare was te vol van wat ze zojuist gezien had om zich daar druk over te maken. Ze had een primeur voor haar krant en dat wilde ze zo snel mogelijk doorgeven. Ondertussen vertelde ze de consul-generaal wat ze had gezien. Vol ongeloof liep Thwaites terstond naar boven en zond een geheim bericht naar het ministerie van Buitenlandse Zaken. Drie dagen later rolden de pantservoertuigen Polen binnen…

De journalist

Clare Hollingworth was anders dan haar vrouwelijke collega’s, die zich graag lieten voorstaan op hun vrouwelijkheid om daarmee aan te geven dat ze minstens tot net zo veel in staat waren als de mannelijke reporters. Hollingworth was juist zo onopvallend mogelijk aanwezig en wilde zich onderscheiden door haar kennis op gebied van oorlogsvoering. Ze verkeerde daarom het liefst in gezelschap van mannelijke collega’s. Zij zagen in Hollingworth dé expert als het ging om strategische en politieke achtergronden van de veldslagen die ze had bezocht.

Clare Hollingworth stond bekend om haar moed en energie, maar vooral om haar vasthoudendheid. Als journalist was ze te vinden op diverse belangrijke strijdtonelen, onder meer in Polen, Griekenland en Egypte, van waar ze meetrok met het Britse woestijnleger tegen de Duitse veldmaarschalk Erwin Rommel in opdracht van veldmaarschalk Montgomery. Een samenwerking, die overigens niet altijd vlekkeloos verliep. Monty vond dat het front niet de juiste plek voor een vrouw was, maar Clare was van mening dat alles wat een man kon, zij dat ook kon. Eenmaal terug in Caïro trok ze verder met de Amerikaanse troepen onder leiding van Eisenhouwer naar Algiers. In 1941 keerde ze terug naar Europa en werd ze getuige van gruweldaden als het bloedbad in Boekarest, toen de Roemeense IJzeren Garde een progrom uitvoerde, waarbij 125 Joden omkwamen. Jaren later zou ze in een interview bekennen dat ze de angst om te sterven nooit heeft verloren, maar dat nam niet weg dat ze altijd sliep met het paspoort onder haar kussen. Bereid om op elk moment te vertrekken naar een nieuw gebied, waar de strijd te vinden was, gedreven door de adrenaline om getuige te zijn van belangrijke gebeurtenissen.

Na de oorlog verliet Hollingworth the Daily Telegraph om in 1967 opnieuw bij deze krant terug te keren als oorlogscorrespondente en uitgezonden te worden naar Vietnam. In de tussenliggende jaren had ze in haar hoedanigheid als journalist Franse president De Gaulle begeleid tijdens diens bezoek aan Algerije en ontmaskerde ze de Britse geheimagent Kim Philby als Russische spion. Vanaf 1973 verbleef ze in China. Tijdens een interview in 2011 dat ze gaf ter ere van haar honderdste verjaardag werd haar de vraag gesteld: “Als de klok kon worden terug gedraaid en de telefoon zou rinkelen voor een opdracht, waar zou je heengaan?”, waarop ze antwoordde: “Ik zou de kranten doorbladeren en opmerken: wat is de meest gevaarlijke plek om naar toe te gaan, want daar zijn de goede verhalen te vinden.”

Clare Hollingworth overleed begin 2017 op de respectabele leeftijd van 105 jaar.